ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ASEAN ၏ ဥက္ကဋ္ဌသစ်အဖြစ် ကုန်သွယ်ရေး တင်းမာမှုများနှင့် ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိ အဂတိလိုက်စားမှု ဖြစ်စဉ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်ကို ‘အားနည်းသော အနေအထား’ ဖြင့် စတင်ရောက်ရှိ

(SeaPRwire) –   ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်သို့ ခြေလှမ်းမပြေပြစ်ဘဲ ဝင်ရောက်လျက်ရှိပြီး အာဏာပိုင်များအား လာဘ်စားမှုအရှုပ်တော်ပုံများနှင့် ရှုပ်ထွေးသော ကုန်သွယ်ရေးပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေသည် သမ္မတ ဖာဒီနန်း “ ဘောင်ဘောင်း” မာကိုစ် ဂျူနီယာအား အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူစဉ် စမ်းသပ်နေသည်။

ယခင်ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော မလေးရှားနိုင်ငံသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အလုပ်များခဲ့ပြီး အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ အရှေ့တောင်အာရှစီးပွားရေးများအပေါ် ချမှတ်ထားသော မြင့်မားသည့် အကောက်ခွန်များ၏ သက်ရောက်မှုများကို ကိုင်တွယ်ရန်လိုအပ်ခဲ့သည်။

ယခုအခါ နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံပါဝင်သော ဒေသချုပ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်နေသည့် မာကိုစ်သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ဒေသ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်စီးပွားရေးကို ပေါင်းစည်းရန် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းအပါအဝင် ရဲရင့်သော စီမံကိန်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အိမ်နီးချင်းပိုမိုနီးသော စီးပွားရေးပြဿနာများ ရှိနေသည်။

လာဘ်စားမှုအရှုပ်တော်ပုံကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူယုံကြည်မှု ယုတ်လျော့သွားခဲ့ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများက ရေကြီးမှုစီမံခန့်ခွဲရေးစီမံကိန်းများအတွက် အစိုးရငွေကြေး ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံ ပျောက်ဆုံးသွားကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလမှစ၍ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် မသင့်လျော်စွာ ခွဲဝေသုံးစွဲသည့် ရန်ပုံငွေများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် ကန်ထရိုက်တာများအကြား နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး၊ စံမမီသော ပစ္စည်းကိရိယာများနှင့် “ သရဲစီမံကိန်းများ” ဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများကြောင့် လှုပ်ခတ်ခံခဲ့ရသည်။ ဤအရှုပ်တော်ပုံအတွင်း မာကိုစ်၏ ထောက်ခံမှုနှုန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ မုန်တိုင်းဒဏ်နှင့် ရေကြီးမှုပြဿနာများ ဆက်လက်ရှိနေခြင်းကြောင့် လာဘ်စားမှုအရှုပ်တော်ပုံသည် ပြည်သူလူထု၏ ဒေါသကို ပိုမိုမြင့်တက်စေခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ကယ်မယ်ဂျီသည် ဖိလစ်ပိုင်အလယ်ပိုင်းဒေသများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး လူဦးရေ ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကာ သီးနှံများနှင့် လယ်ယာမြေများ ပျက်စီးမှုတစ်ခုတည်းကြောင့်ပင် ဒေါ်လာ ၆၀ သန်းကျော် စီးပွားရေးဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

ဤသတင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်စီးပွားရေးကို “ ခြေလှမ်းမပြေပြစ်သော” အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်ဟု OCBC Bank ၏ အကြီးတန်း ASEAN စီးပွားရေးပညာရှင် လာဗန်ယာ ဗင်ကာတက်စ်ဝါရန်က ပြောကြားသည်။ တတိယလေးပုံတစ်ပုံ GDP ကြီးထွားမှုသည် ၄% သို့ လေးနှစ်အတွင်း အမြင့်ဆုံးကျဆင်းမှုဖြစ်ခဲ့ပြီး မနီလာမြို့ကို ၂၀၂၆ မှ ၂၀၂၈ အထိ အတွက် လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်။

“ အာဏာပိုင်များသည် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ယုံကြည်မှုပြန်လည်ရရှိရန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာနှင့် ဗျူရိုကရေစီဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ဦးစားပေးဖြေရှင်းရန် လိုအပ်ပါမည်” ဟု ဗင်ကာတက်စ်ဝါရန်က ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် စီးပွားရေးကြီးထွားမှုကို ဟန့်တားနေသည့် လာဘ်စားမှု၊ မညီမျှသော ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အလွန်အကျွံသော ဗျူရိုကရေစီအဆင့်ဆင့် ကဲ့သို့သော ဆက်လက်တည်ရှိနေသည့် မထိရောက်မှုများကို ညွှန်ပြကာ ပြောကြားသည်။

စိန်ခေါ်မှုများသော ကုန်သွယ်ရေး စက်ဝန်း

ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးတွင်လည်း ရှုပ်ထွေးသော နေရာတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ မနီလာမြို့သည် ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးအရ အနောက်ဘက်သို့ ယိမ်းညွှတ်မှုကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး ဝါရှင်တန်မြို့က “ သူငယ်ချင်းနိုင်ငံများသို့ ထုတ်လုပ်မှုပြောင်းရွှေ့ခြင်း” နှင့် သူငယ်ချင်းနိုင်ငံများအခြေပြု ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များကို လက်ခံကျင့်သုံးစဉ် အချို့သော အရာရှိများက ရံဖန်ရံခါ ပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် တင်ပြကြသည်။ သို့သော် စီးပွားရေးပညာရှင်များက ဝါရှင်တန်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုသင့်မြတ်သော ဆက်ဆံရေးသည် ကုန်သွယ်ရေးအကျိုးကျေးဇူးကို ပေးစွမ်းနိုင်မည်ဟု သံသယရှိကြသည်။

အမေရိကန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင်တို့သည် ယခင်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက်တစ်ရပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး ထိုသဘောတူညီချက်က အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံမှ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့သည့် ကုန်ပစ္စည်းများအပေါ် ၁၉% အကောက်ခွန် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ဘက်မှလည်း လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် ဆေးဝါးထုတ်ကုန်များအပါအဝင် အမေရိကန်၏ အဓိကကုန်ပစ္စည်းများအပေါ် အကောက်ခွန်များကို ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။

အိမ်နီးချင်းပိုမိုနီးသော နေရာတွင် နိုင်ငံသည် စင်ကာပူ၊ မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့သော ASEAN အဖွဲ့ဝင်များထံမှ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆွဲဆောင်ရေးနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များသို့ ချိတ်ဆက်ရေးတို့တွင် ပြိုင်ဆိုင်မှုကို ရင်ဆိုင်ရသည်။

“ လွတ်မြောက်ရေးနေ့” ပြီးနောက် ချက်ချင်းပင်လျှင် အမေရိကန်က ကမ္ဘာ့ကျန်နိုင်ငံများအပေါ် မြင့်မားသော အကောက်ခွန်များ ချမှတ်ခဲ့စဉ်က ဖိလစ်ပိုင်အရာရှိအချို့က ကျွန်းနိုင်ငံအတွက် အကောက်ခွန်နှုန်းထား အတန်ငယ်နိမ့်ကျခြင်းသည် အခြားအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများထက် ပြိုင်ဆိုင်မှုအကျိုးကျေးဇူးကို ပေးစွမ်းနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အမေရိကန်၏ မကြာသေးမီက အဓိကအာရှကုန်သွယ်ရေးမိတ်ဖက်များနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် ကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက်များက ထိုကွာဟချက်ကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ်နှင့် မလေးရှားတို့တွင် ယခုအခါ အကောက်ခွန်နှုန်းထားများမှာ အသီးသီး ၂၀% နှင့် ၁၉% ရှိပြီး ဖိလစ်ပိုင်၏ ၁၉% နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။

ဖိလစ်ပိုင်တွင် တောင်တရုတ်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများနှင့်ပတ်သက်၍ တရုတ်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့နေသော နယ်နိမိတ်အငြင်းပွားမှုလည်း ရှိသည်။ နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၅ ထရီလီယံကျော်တန်ဖိုးရှိ ကုန်သွယ်မှုများသည် ထိုဒေသမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းသွားပြီး ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားပါက ရေလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် အရေးကြီးသော သင်္ဘောကြ