“အဆိုပေါင်းစစ်သဘင်” ၁‑၃ အထတ်ပိုင်း ٔﯾﻦ.

(SeaPRwire) –   S&P 500 အညွှန်းကိန်းသည် ယခုနှစ်အတွင်း ၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ ကျဆင်းထားပြီး ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံးမှတ်တိုင်မှ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ လျော့နည်းနေသေးသည်။ ၎င်းသည် ဝက်ဝံဈေးကွက် (bear market) သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်မှုကာလ (correction) သို့ပင် မရောက်ရှိသေးသည့်အတွက် အမေရိကန်-အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့ကြား ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများမှာ ထိတ်လန့်မှု မရှိသေးကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့သော်လည်း ထိုအခြေအနေမှာ မကြာမီ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။

သေချာသည်မှာ စစ်ပွဲစတင်ခဲ့သည့် နှစ်ပတ်အတွင်း ရေနံဈေးနှုန်းမှာ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် မြင့်တက်ခဲ့ပြီး နှစ်အစမှစ၍ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ရုရှားက ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် အမြင့်ဆုံးဈေးနှုန်းအောက်တွင်သာ ရှိနေသေးသည်။ အီရန်က Hormuz ရေလက်ကြားကို လက်တွေ့အားဖြင့် ပိတ်ဆို့ထားခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ရေနံထောက်ပံ့မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံမှာ ပိတ်မိနေသော်လည်း ယခုကဲ့သို့ ဖြစ်နေခြင်းဖြစ်သည်။

Alpine Macro မှ အဓိက ပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဗျူဟာမြောက်ကျွမ်းကျင်သူ Dan Alamariu က ကြာသပတေးနေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် မှတ်စုတစ်ခု၌ “စစ်ပွဲအဆုံးသတ်မည့် အရိပ်အယောင် မရှိသေးပါ” ဟု ဖော်ပြထားသည်။ “Hormuz ရေလက်ကြားမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် ပိတ်ထားပြီးဖြစ်သလို ဈေးကွက်များကလည်း ကြာရှည်မည့်၊ မရေရာသည့် အဆုံးသတ်တစ်ခုကို စတင်တွက်ချက်နေကြပါပြီ။”

အီရန်၏ စစ်တပ်ကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေပြီး ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များကို ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည့် ပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်မှုများ ရှိသော်လည်း အီရန်အစိုးရသည် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့အတွင်း သင်္ဘောများကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်ဆဲဖြစ်ပြီး ရေနံဈေးနှုန်းကို မြင့်မားနေစေသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် Tehran အစိုးရသည် လက်ရှိတွင် စီးပွားရေးအရ တတ်နိုင်သမျှ ထိခိုက်မှုများ ပေးခြင်းဖြင့် အနာဂတ်တိုက်ခိုက်မှုများကို ဟန့်တားရန် ကြိုးပမ်းနေသောကြောင့် ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်မည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ရယူရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိသေးကြောင်း Alamariu က ထောက်ပြသည်။

သို့သော်လည်း အီရန်သည် ၎င်း၏ စီးပွားရေးနှင့် ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး ထိန်းချုပ်မှုအပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများက Islamic Revolutionary Guard Corps နှင့် Basij ပြည်သူ့စစ်ကဲ့သို့သော ဖိနှိပ်ရေးယန္တရားများကို ထိခိုက်စေသောကြောင့် စစ်ပွဲသည် နှစ်လအတွင်း အဆုံးသတ်လိမ့်မည်ဟု သူက ခန့်မှန်းသည်။ အမှန်စင်စစ် Mojtaba Khamenei ကို ခေါင်းဆောင်အသစ်အဖြစ် ရွေးချယ်ပြီးနောက်ပိုင်း အစိုးရအတွင်း အာဏာလုပွဲများ ဖြစ်ပွားနေသည့် ကောလာဟလများ ရှိနေကြောင်း Alamariu က ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။

“ထို့ကြောင့် Tehran အစိုးရကိုယ်တိုင်ကလည်း စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် တွန်းအားရှိနေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကြာရှည်သည့် ပဋိပက္ခသည် အစိုးရအတွင်း ကွဲပြားမှုများကို ဖြစ်စေပြီး ၎င်းတို့၏ တည်ရှိမှုကိုပင် ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်” ဟု သူက ရေးသားခဲ့သည်။

သမ္မတ Donald Trump သည်လည်း ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်မားခြင်းနှင့် ယခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကျင်းပမည့် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲများကြောင့် စစ်ပွဲအပေါ် နိုင်ငံရေးအရ ထောက်ခံမှု နည်းပါးခြင်းစသည့် အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

သို့သော်လည်း လက်ရှိတွင် နှစ်ဖက်စလုံးသည် ပိုမိုပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် ပြင်ဆင်နေကြသည်။ သောကြာနေ့တွင် အမေရိကန်သည် အီရန်၏ ထိပ်တန်းရေနံတင်ပို့ရေးဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည့် Kharg ကျွန်းရှိ စစ်ရေးနေရာများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မရိန်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂,၅၀၀ ကို အရှေ့အလယ်ပိုင်းသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အီရန်သည်လည်း ပင်လယ်ကွေ့အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ အရပ်ဘက်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပိုမိုပစ်မှတ်ထားလာပြီး စနေနေ့တွင် ဒေသတွင်း အကြီးဆုံးဆိပ်ကမ်းကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

ယီမင်ရှိ အီရန်၏ မဟာမိတ် Houthi များသည် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများအတွက် Red Sea ကို ပိတ်ဆို့ရန် ကြိုးပမ်းလာနိုင်ပြီး Hormuz ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှုအပြင် စီးပွားရေးအရ ထပ်မံထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကြောင်း Alamariu က မှတ်ချက်ပြုသည်။

“ရေလက်ကြားနှစ်ခုကို တစ်ပြိုင်နက် ပိတ်ဆို့လိုက်ခြင်းက ထိတ်လန့်မှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပြီး Bab el-Mandeb ကို ပုံမှန်ဖြတ်သန်းနေသည့် ရေနံစည်ပေါင်း ၅ သန်းခန့်ကို ထိခိုက်စေကာ ဥရောပ-အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို ပျက်စီးစေလိမ့်မည်” ဟု သူက သတိပေးသည်။ “ဒါက အထူးသဖြင့် ဥရောပမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို ပိုမိုမြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ်။”

တစ်ဖက်တွင် အမေရိကန်သည် အီရန်ကို အပြည့်အဝ မြေပြင်စစ်ဆင်ရေး လုပ်ဆောင်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းသော်လည်း Kharg ကျွန်းကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ကာ ကုန်းမကြီးကို သိမ်းပိုက်စရာမလိုဘဲ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိစေရန် ဖိအားပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယူဆချက်များ ရှိနေသည်။

သို့သော်လည်း မရိန်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များ Kharg ကျွန်းပေါ်သို့ ဆင်းသက်ခဲ့လျှင်ပင် ခေတ်မီသော လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်များ ရှိသော်လည်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အမေရိကန်စစ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အီရန်၏ ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံရနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသည်။

ထို့ပြင် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသ၏ ရေချိုအများစုကို ထုတ်လုပ်ပေးနေသည့် ရေချိုစက်ရုံများကို တိုက်ခိုက်မည့် ပိုမိုဆိုးရွားသော အခြေအနေလည်း ရှိနေသည်။ သမ္မတ Donald Trump ၏ AI နှင့် crypto ဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် David Sacks က ဤဖြစ်နိုင်ခြေကို ထောက်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသကို လူနေထိုင်၍မရနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်သွားစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။

စစ်ပွဲသည် သူခန့်မှန်းထားသည့် နှစ်လထက် ပိုကြာနိုင်ခြေရှိပြီး Hormuz ရေလက်ကြားမှာလည်း စစ်ပွဲကာလတစ်လျှောက်လုံး ပိတ်ထားနိုင်ကြောင်း Alamariu က ဝန်ခံသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ Brent ရေနံစည်တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၁၀၀ အထက်တွင် ဆက်ရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး ဒေါ်လာ ၁၅၀ အထိပင် ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ဈေးကွက်သည် အမြင့်ဆုံး ထိတ်လန့်မှုအဆင့်သို့ မရောက်ရှိသေးပေ။

“စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်မည့် အမြင့်ဆုံးထိတ်လန့်မှု (Peak war panic) သည် လာမည့် ၁ ပတ်မှ ၃ ပတ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေ ပိုများသည်။ ပဋိပက္ခ ကြာရှည်လေလေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများက စီးပွားရေး ထိခိုက်မှုကို ပိုမိုတွက်ချက်လာလေလေ ဖြစ်သည်” ဟု သူက ခန့်မှန်းသည်။

Alamariu ၏ အဆိုအရ ရေနံဈေးနှုန်းကို ဈေးကွက်ထိတ်လန့်မှုအတွက် တိုင်းတာချက်အဖြစ် အသုံးပြုပါက အလားတူ ပဋိပက္ခများတွင် ရေနံဈေးနှုန်းသည် လေးပတ်မှ ရှစ်ပတ်အတွင်း အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိလေ့ရှိသည်။ အီရန်စစ်ပွဲသည် ယခုအခါ တတိယပတ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။

ထိတ်လန့်မှုသည် Houthi များ၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု၊ ပင်လယ်ကွေ့ထုတ်လုပ်သူများက အင်အားသုံး၍ ပိတ်ဆို့မှု သို့မဟုတ် အမေရိကန်၏ ပိုမိုပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စတော့ဈေးကွက် အကြီးအကျယ် ကျဆင်းခြင်းကဲ့သို့သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ဖြစ်ရပ်မျိုး ဖြစ်လာနိုင်သည်။

Hormuz ရေလက်ကြား ဆက်လက်ပိတ်ထားပါက မြေသြဇာနှင့် ဟီလီယမ်ကဲ့သို့သော အဓိကကုန်ကြမ်းများ ပြတ်လပ်မှုကြောင့် စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန်များနှင့် ဆီမီးကွန်ဒတ်တာများအထိ ရိုက်ခတ်မှုများ ရှိလာမည်ဟု သူက ဆိုသည်။

“ကျွန်တော်တို့ မှားယွင်းပြီး စစ်ပွဲက နှစ်လကျော် ဆွဲဆန့်သွားမယ်ဆိုရင်တော့ မတည်ငြိမ်မှုတွေကို အရောင်းအဝယ်လုပ်ရာကနေ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ စီးပွားရေး ထိခိုက်မှုအတွက် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ရမယ့် အခြေအနေကို ပြောင်းလဲသွားပါလိမ့်မယ်” ဟု Alamariu က ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။

International Energy Agency က အီရန်စစ်ပွဲသည် သမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံး ရေနံပြတ်လပ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက မဟာဗျူဟာမြောက် အရန်ရေနံစည်ပေါင်း သန်း ၄၀၀ ကို ထုတ်သုံးရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း ထိုအရန်သိုလှောင်မှုမှ နေ့စဉ်ထောက်ပံ့မှုသည် ပြတ်တောက်သွားသည့် ပမာဏကို ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ရန် အလွန်ဝေးကွာနေသည်။

စွမ်းအင်သုတေသနလုပ်ငန်း Wood Mackenzie ကလည်း အင်္ဂါနေ့တွင် သတိပေးချက်တစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပင်လယ်ကွေ့မှ နေ့စဉ် ရေနံစည်ပေါင်း ၁၅ သန်း ထောက်ပံ့မှု ရုတ်တရက် ရပ်တန့်သွားပါက ဈေးကွက်ကို ပြန်လည်မျှတစေရန်အတွက် ရေနံဈေးနှုန်းသည် တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၁၅၀ သို့ ရောက်ရှိရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းနှင့် ချိန်ညှိထားသည့် ဈေးနှုန်းများအရ ရုရှားက ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်ပြီးနောက် ရေနံဈေးနှုန်းမှာ ဒေါ်လာ ၁၅၀ သို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း Wood Mackenzie ၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဓိကလေ့လာသုံးသပ်သူ Simon Flowers က လက်ရှိအခြေအနေမှာ ပိုမိုဆိုးရွားနိုင်ကြောင်း ပြောကြားသည်။

“ဒီတစ်ခါ ထိခိုက်နိုင်တဲ့ ထောက်ပံ့မှု ပမာဏက ပိုမိုကြီးမားပြီး လက်တွေ့ကျပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အမြင်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ ရေနံတစ်စည်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၀၀ အထိ ဖြစ်လာနိုင်ခြေ မရှိဘူးလို့ မပြောနိုင်ပါဘူး” ဟု သူက ဆိုသည်။