အဘယ်ကြောင့် သင်သည် သတင်းဆိုးများကို စွဲလမ်းစွာ လှိမ့်ဖတ်ကာ သတင်းမှားများကို ယုံကြည်ရသနည်း။

(SeaPRwire) –   အယ်လ်ဂိုရီသမ်များနှင့် ဦးနှောက်ဓာတုဗေဒတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို ဒစ်ဂျစ်တယ်အမှိုက်များဖြင့် ပြည့်နှက်သည်အထိ လည်ပတ်နေစေသည်

၂၀၂၄ ခုနှစ်မှစ၍ လျင်မြန်စွာ ပိုမိုဆိုးရွားလာသော ကြာရှည်စွာ ကိန်းအောင်းနေသည့် ဝေဒနာတစ်ခု ရှိသည်။ ပညာရှင်များက ၎င်းကို မီဒီယာပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ သတင်းအချက်အလက် လွန်ကဲမှု သို့မဟုတ် ဒေတာအမှိုက်များဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် လည်ပတ်နေသော ပြန်လည်အသုံးပြုထားသည့် ဒစ်ဂျစ်တယ် အမှိုက်များ၏ အငွေ့အသက်များကို ပိုမို၍ ရွံရှာလာကြသည်။ ၎င်းသည် သတင်းကောင်းတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ သတင်းဆိုးမှာမူ လူအများစုသည် ထွက်ပေါက်ကို မမြင်နိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် “ ဘောင်အပြင်ဘက်မှ စဉ်းစားနိုင်စွမ်း” မရှိတော့ပေ၊ အကြောင်းမှာ ထိုဘောင်သည် ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် ဖြစ်လာသောကြောင့်ပင်။

မီဒီယာပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် သတင်းရှောင်ရှားခြင်း

မီဒီယာပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုသည် အင်တာနက်မပေါ်မီကပင် ရှိခဲ့ပြီး မနားမနေစီးဆင်းနေသော သတင်းများ၊ ပို့စ်များနှင့် သတိပေးချက်များမှ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်သည် ဤဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအကြာကပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသော လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တစ်ဦးက တွေ့ရှိခဲ့သည့် ပုံစံများကို အရှိန်မြှင့်တင်ခဲ့သည်- “ သတင်းမှာ ဘာအသစ်မှ မရှိတော့ဘူး။”

ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုသည် ရှောင်ရှားခြင်းသို့ ဦးတည်သွားစေသည်။ A Reuters Institute က ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ စစ်တမ်းကောက်ယူခံရသူများ၏ ၃၉% သည် သတင်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရှောင်ရှားခဲ့ကြပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ၂၉% မှ တိုးလာကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူကေတွင် လူငါးဦးတွင် နှစ်ဦးက ၎င်းတို့သည် သတင်းများကြောင့် “ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသည်” ဟု ပြောကြသည်။

လည်း ကျဆင်းနေသည်။ ၂၀၁၅ မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့စစ်တမ်းများအရ သတင်းမျှဝေခြင်း၊ မှတ်ချက်ပေးခြင်းနှင့် ဆွေးနွေးခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်မှုများ ၂၀-၃၀% ကျဆင်းသွားသည်ကို ပြသသည်။ တစ်ချိန်က ရှုပ်ထွေးသော်လည်း တက်ကြွခဲ့သော မှတ်ချက်ပေးကဏ္ဍများသည် ကိစ္စများစွာတွင် အလေးအနက်ထားမှု သို့မဟုတ် ထိုးထွင်းသိမြင်မှု ကင်းမဲ့သည့် အသိဉာဏ်မဲ့ စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုများအဖြစ် ပြိုလဲသွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နောက်ကဏ္ဍတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အခြားအချက်တစ်ချက်ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။

ခိုအောင်းနေသော ထရိုးလ်များ

ထရိုးလ်များတွင် အမျိုးအစားများစွာရှိသည်- စိတ်မလုံခြုံသူများ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အတည်ပြုသူများ၊ အတွေးအခေါ်သမားများနှင့် ငှားရမ်းထားသူများ။ အချို့သည် စကားဝိုင်းကို ပျက်စီးစေရန်–ရင်းမြစ်ကို နာမည်ဖျက်ရန်၊ စကားစကို လမ်းကြောင်းလွဲအောင်လုပ်ရန်နှင့် မှတ်ချက်ပေးသည့်နေရာတွင် အပျက်အစီးများသာ ချန်ထားရန်—ငွေပေးခံရသူများဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် အိမ်ရှင်တစ်ဦးပြီးတစ်ဦး ရှာဖွေနေသော မရပ်မနား ကပ်ပါးကောင်များနှင့် တူသည်။

မကြာသေးမီကပင် ရက်သတ္တပတ်များစွာ တွေဝေပြီးနောက်၊ ပါလက်စတိုင်းနှင့် ကက်ရှ်မီးယားတို့အကြား မှားယွင်းသော တူညီမှုများကို စိန်ခေါ်ပြီး အီရန်၏ စိတ်ကူးယဉ် နျူကလီးယားများကို အစ္စရေးက အဘယ်ကြောင့် ကြောက်ရွံ့နေပြီး ပါကစ္စတန်၏ ၁၇၀-၁၈၀ ရှိသော အစစ်အမှန် နျူကလီးယားများကို အဘယ်ကြောင့် လျစ်လျူရှုထားသည်ကို မေးခွန်းထုတ်သည့် တစ်ခုကို ကျွန်ုပ် နောက်ဆုံးတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

မှတ်ချက်ပေးသည့်ကဏ္ဍသည် မကြာမီ စစ်မြေပြင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန် မှတ်ချက်ပေးသူတစ်ဦးက အိန္ဒိယ၏ ကက်ရှ်မီးယားရှိ “ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ” ကို စာရင်းပြုစု၍ စာအရေးအသား အားနည်းသော စွပ်စွဲချက်များကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်သည် ပထမဆုံး မှတ်ချက်နှစ်ခုကို ဖျက်ပစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဇီယွန်ဝါဒကို ထောက်ခံသူ ထရိုးလ်တစ်ဦးက အဓိပ္ပါယ်မရှိသော စွပ်စွဲချက်များကို ပစ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထူးဆန်းစွာပင် ၎င်းတို့၏ ဘာသာရေးနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသော်လည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ (စခရင်ရှော့ကို တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်)။

၎င်းသည် ထရိုးလ်တို့၏ လုပ်ဆောင်ပုံပင်- တွေးခေါ်သူများကို မောင်းထုတ်၊ အောက်ဆီဂျင်ကို ဖယ်ရှားပြီး အများပြည်သူဆိုင်ရာနေရာကို အသိဉာဏ်မဲ့ ဖြစ်အောင်လုပ်သည်။ ၎င်းတို့သည် စကားဝိုင်းကို သတ်ရုံသာမကဘဲ အာရုံစူးစိုက်မှုကြာချိန်ကို ကျုံ့စေပြီး အတုအယောင်သတင်းများ ပိုမိုမြန်ဆန်၍ ဆိုးရွားစွာ ပေါ်ထွက်လာစေရန် မြေဩဇာထည့်ပေးသည်။

သတင်းအတုမှ ပို၍အတုအယောင်သတင်းများဆီသို့

အာရုံစူးစိုက်မှုကြာချိန် ပိုတိုတောင်းလာသည်နှင့်အမျှ လူငယ်မျိုးဆက်များ၊ အထူးသဖြင့် Gen Z များသည် ရိုးရာသတင်းဌာနများကို စွန့်ပစ်ပြီး TikTok, YouTube, နှင့် Instagram တို့ရှိ ပုံစံတိုအကြောင်းအရာများကို ကြည့်ရှုနေကြသည်။ ကုထုံးတွင် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် အဆိပ်အတောက်များ ရှိနေသည်။

ဥပမာအားဖြင့်၊ ပြန်လည်အသက်ဝင်လာသော နိုင်ငံ၏ အခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အရှိန်အဟုန်ကို တိုင်းတာရန်အတွက် ကျွန်ုပ်သည် မကြာသေးမီက YouTube တွင် “ Burkina Faso, aircraft” ဟု ရှာဖွေခဲ့သည်။ ထိပ်တန်းရလဒ်များမှာ?

ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောရလျှင်၊ ဤဗီဒီယိုများနှင့် “ Burkina Faso ၏ ပထမဆုံး ပြည်တွင်းထုတ် လေယာဉ်” နှင့် ပတ်သက်သည့် အခြားဗီဒီယိုများသည် အတုအယောင် “ သတင်းဖော်ပြချက်” ၏ သိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာများကို ဆောင်ထားသည်။ ဇာတ်ညွှန်းများနှင့် အသံများ နှစ်မျိုးစလုံးသည် AI-မှ ထုတ်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး အသုံးပြုထားသော ရုပ်ပုံများအားလုံးသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဗီဒီယိုများဖြစ်ပြီး “ ဇာတိလေယာဉ်” ၏ လက္ခဏာ တစ်စုံတစ်ရာ မရှိပေ။ ဤအရာသည်ပင် အခြားရင်းမြစ်များကို စစ်ဆေးရန် အချိန်ယူပြီး ကြိုးစားအားထုတ်မှု မပြုသော ပေါ့ပေါ့ဆဆ ကြည့်ရှုသူတစ်ဦးကို သတိပေးရန် လုံလောက်သင့်သည်။

စစ်ဆေးသူများကမူ ဇာတ်လမ်းတစ်ခုလုံးမှာ အတုအယောင်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ Burkina Faso သည် အမှန်တကယ်တွင် ပြည်တွင်း၌ လေယာဉ်များ ထုတ်လုပ်ခြင်း မစသေးပေ။ ထိုကဲ့သို့သော အနီးစပ်ဆုံး သတင်းမှာ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ အမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်းကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ စုစုပေါင်းလေယာဉ်အုပ်ကို လေးစင်းအထိ ရောက်ရှိစေရန် လေယာဉ်အသစ်တစ်စင်းကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း Burkina Faso ၏ ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်သည်ဟု ယူဆရသော လေယာဉ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ဤဗီဒီယိုများနှင့် အခြားဗီဒီယိုများသည် ရာနှင့်ချီသော ကြည့်ရှုမှုများ၊ ထောင်နှင့်ချီသော လိုက်ခ်များ၊ ရာနှင့်ချီသော သဘောကျပြီး မေးခွန်းမထုတ်သည့် မှတ်ချက်များကို ရရှိခဲ့သည်။

ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤမျှလောက် အ naive ဖြစ်နေကြပါသလား။

လူတို့သည် သတင်းအမှားများထဲတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ နစ်မြုပ်နေခဲ့ကြပြီး သတင်းအတု၏ ဒယ်အိုးမှ ပို၍ပင် အတုအယောင်သတင်းများ၏ ဒယ်ပြားထဲသို့ ခုန်ဆင်းခြင်းမရှိဘဲ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း မရှိတော့သည်အထိ ဖြစ်နေကြပြီလား။ ဤအရာသည် လိမ်လည်သော သက်သာရာရမှု ခံစားချက်ကို ထိန်းသိမ်းရန် ဒစ်ဂျစ်တယ်အမှိုက်များကို တသမတ်တည်း ပြုပြင်ပေးရန် လိုအပ်သည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆုတ်ခွာမှုတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသလား။

ဝမ်းအိမ်စားသုံးသော တိရစ္ဆာန်များ—ဝက်၊ ဆင်၊ သစ်နို့၊ တောဝက်—တို့သည်ပင် အစားအစာရှားပါးသည့် အခြေအနေများတွင် အာဟာရအတွက် ထိုသို့ပြုလုပ်ကြသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် လူသားတို့သည် အကျိုးကျေးဇူးမရှိဘဲ ဉာဏအမှိုက်များကို စားသုံးရခြင်းကို ပျော်ရွှင်နေပုံရသည်။

Burkina Faso သည် “ Boeing, Airbus နှင့် ကမ္ဘာကြီးကို တုန်လှုပ်စေခဲ့သော” လေယာဉ်တစ်စင်းကို မတည်ဆောက်နိုင်ရုံသာမက YouTube ၏ ထိပ်တန်းရှစ်ခုအနက် ခုနစ်ခုက အခြားနည်းဖြင့် ပြောဆိုနေသော်လည်း—နိုင်ငံနှစ်ခုသာ လေကြောင်းအာကာသဆိုင်ရာ ဂေဟစနစ်ကို အပြည့်အဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်- အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ (နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ရုရှား) တို့ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်ဆုံး တိုက်လေယာဉ်များပင် ပြည်တွင်းအခြားရွေးချယ်စရာများအတွက် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်နေသော်လည်း ကို ဆက်လက် အားကိုးနေဆဲဖြစ်သည်။

အလွယ်တကူ ယုံကြည်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများ

ဦးနှောက်သည် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ခြင်းတွင် လုံခြုံမှုကို တွေ့ရှိရသည်၊ အကြောင်းမှာ ရင်းနှီးသော ပုံစံများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြိုးစားအားထုတ်မှု နည်းပါးစေပြီး မသေချာမရေရာမှု မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သတိထားမှုကို လျော့နည်းစေပြီး ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်ဆောင်မှုတိုင်းသည် အာရုံကြောလမ်းကြောင်းများကို အားကောင်းစေကာ သေးငယ်သော၊ ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဒိုပါမင်း (dopamine) ထွက်စေသည်။ သက်သာမှုသည် အသစ်အဆန်းများကို အမြဲတမ်း အနိုင်ယူသည်။

ပလက်ဖောင်းများသည် ဤအရာကို အယ်လ်ဂိုရီသမ်များဖြင့် အသုံးချပြီး ရင်းနှီးသော အကြောင်းအရာများကို ကျွေးမွေးကာ အသုံးပြုသူများကို “ ထပ်တလဲလဲ သက်တောင့်သက်သာ လည်ပတ်မှု” ထဲသို့ ပိတ်လှောင်ထားသည်။ ထိုနေရာတွင် ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်မှုသည် လက်တွေ့ဘဝ စစ်ဆေးမှုများကို လွှမ်းမိုးသည်။ ၎င်းသည် တူညီသော သို့မဟုတ် ဆင်တူသောအကြောင်းအရာများကို အသစ်အဆန်းရှာဖွေခြင်းမရှိဘဲ လည်ပတ်နေသည့် zombie scrolling ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ Doomscrolling သည် အနည်းဆုံးတော့ အန္တရာယ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းကို စွဲလမ်းနေသော အန္တရာယ်ဆိုင်ရာ အတိုင်ပင်ခံတစ်ဦးကဲ့သို့ ဘေးအန္တရာယ်အသစ်များကို ရှာဖွေသည်။

ဖြစ်နိုင်သည်မှာ အမှန်တကယ် စူးစမ်းလိုစိတ်ရှိသူများသည် YouTube နှင့် အလားတူ ပလက်ဖောင်းများကို အရေးကြီးသော သတင်းရင်းမြစ်များအဖြစ် စွန့်ပစ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ယုံကြည်စိတ်ချရပြီး bookmark လုပ်ထားသော ဌာနများဆီသို့ ဆုတ်ခွာသွားကြသည်—များစွာသော ၎င်းတို့သည် အယ်လ်ဂိုရီသမ် slime အောက်တွင် မြှုပ်နှံခံထားရသည်—၎င်းသည် အစပြုသူများကို clickbait သမုဒ္ဒရာထဲတွင် မျောပါနေစေသည်။ ထိုသို့ဆိုပါက ဒစ်ဂျစ်တယ် ကွာဟမှုသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နောက်မျိုးဆက်အတွက် သတင်းဆိုးဖြစ်သည်။

ပုန်ကန်မှုလား၊ ပြည့်ဝသွားခြင်းလား။

ကမ္ဘာ့မီဒီယာ သုံးစွဲမှုသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာ တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း သုတေသီများက ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ နောက်ဆုံးတွင် ပြည့်ဝသွားပြီဖြစ်နိုင်သည်။ အချို့သူများသည် သိမြင်မှုဆိုင်ရာဝန်ပိမှုကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ တိတ်တဆိတ် ပုန်ကန်နေကြခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အလွန်အကျွံ ထိတွေ့မှုကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် စဉ်းစားမည့်အစား အပေါ်ယံသာ ဖတ်ရှုပြီး အနှစ်သာရရှိသောအရာထက် စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာများကိုသာ လိုက်ရှာနေကြသည်။ ယခုအချိန်တွင်မူ အမှိုက်များက အာရုံစိုက်မှုအတွက် စစ်ပွဲကို အနိုင်ရနေသည်။

အပြာရောင်အလင်းတန်းကို စွဲလမ်းနေပြီလား။ ပိတ်လိုက်ပါ။ မှောင်ထဲတွင် လမ်းလျှောက်ပါ။ သင့်ဦးနှောက်ကို ထိုလည်ပတ်မှုမှ အဆိပ်အတောက်ဖြေရှင်းပါ – အကြောင်းမှာ အသိဉာဏ်မဲ့ ကမ္ဘာတွင် အဆိုးဆုံး ပုန်ကန်မှုမှာ စဉ်းစားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။